Dag Blub!
Als je in Google zoekt op ‘de goudvis is dood’, kom je als een van de eerste resultaten een artikel van NPO Radio 1 tegen uit 2018 (link). Daarin stelt dierenarts Hellemans dat je de vis prima kunt weggooien in de vuilnisbak of doorspoelen in het toilet. Dat laatste wordt trouwens afgeraden als de vis door ziekte is overleden – bacteriën en zo. Klinkt praktisch. Misschien zelfs wat kil.
Waarom het verlies groter is dan we denken
Maar wat je daar niet leest, is hoe groot het verlies van zo’n visje kan zijn voor een kind. Sterker nog: voor sommige jonge kinderen is de dood van een goudvis ingrijpender dan het overlijden van opa of oma.
Dat klinkt misschien cru. Maar bedenk jezelf eens: een kind ziet zijn goudvis elke dag. Hij staat op en het visje zwemt lekker rond in de kom. Hij zegt ertegen: “Mogguh vis.” Hij voert hem. Praat tegen hem. Zwaait zelfs voordat hij naar school gaat. Die vis is een vast onderdeel van de dag. Hij is er namelijk altijd.
Opa en oma? Die wonen niet in hetzelfde huis. Die zie je op zondag, met cake en koffie, of via een schermpje. De band met opa en oma is er absoluut – maar die voelt anders. Meer op afstand. Letterlijk.
Het hart van een kind begrijpt geen vervangbaarheid
En dat maakt het overlijden van die kleine, zwijgende vis tot iets wat keihard binnenkomt. Hij was er net nog. En nu ligt-ie stil. Op zijn zij. Oogjes open.
En wat zeggen wij dan vaak als volwassenen? “Geeft niks joh. We kopen wel een nieuwe.” Alsof je een knikker kwijt bent. Maar een kind rouwt niet met zijn hoofd. Een kind rouwt met zijn hart. En dat hart begrijpt niks van vervangbaarheid. Dat hart voelt gemis. Echt gemis.
De mythe van de kortlevende goudvis
Ik dacht altijd dat goudvissen niet oud worden, en dat dát de reden is waarom ze vaak als eerste overlijden in het leven van een kind. Maar in het wild worden goudvissen gewoon 20 tot 25 jaar oud (dierenbescherming.nl). In Nederland halen ze dat zelden. In een vissenkom vaak nog geen half jaar. Omdat het water te snel opwarmt en goudvissen eigenlijk koudwaterdieren zijn (dierennieuws.nl). Tja, wie wist dat?
Het draait om nabijheid
De dood van een huisdier ís dus niet klein. Niet voor een kind. Kaufman & Kaufman (2005) noemen het zelfs een groot verlies, omdat een dier echt wordt ervaren als onderdeel van het gezin. En volgens Eckerd, Barnett & Jett-Dias (2016) voorspelt de nabijheid tot het dier hoe intens de rouw is. Die nabijheid is dus de sleutel. En laat die nabijheid bij een goudvis nou net veel groter zijn dan bij veel mensen in de familiekring.
Ruimte geven aan verlies
Dus ja, als dat visje doodgaat, laten we dan niet meteen de wc doorspoelen. Maar even stilstaan. Letterlijk. Misschien een steentje beschilderen. Een begrafenis in de tuin. Een verhaaltje maken. Ruimte geven aan het kind om te voelen, te huilen, te praten. Ook als wij denken: “Het is maar een vis.”
Want voor dat kind was het niet ‘maar een vis’. Het was iemand.
Zo leert een kind niet alleen wat dood is, maar ook wat liefde is. Wat verbinding is. En hoe je met verlies om kunt gaan. Door er ruimte voor te maken, niet door het weg te wuiven.
Richard Hattink
Rouw- en Uitvaartspecialist
