Films kijken tijdens rouw: wat doe je jezelf aan?

Als je rouwt, gebeurt er soms iets geks. Je merkt dat je wordt aangetrokken tot films waarin mensen sterven. Me Before You. A Star is Born. Call Me By Your Name. Films waarvan je weet dat ze je aan het huilen zullen maken. Waarom doen we onszelf dit aan?

Onderzoekers Enny Das en Anneke de Graaf van de Radboud Universiteit hebben zich precies deze vraag gesteld. Hun studie uit 2025 bouwt voort op jarenlang onderzoek naar hoe mensen omgaan met doodsangst. Wat ze ontdekten: onder bepaalde omstandigheden kunnen films over de dood je helpen om je angst te overstijgen in plaats van weg te stoppen.

Het onderzoek onder de loep

Das en de Graaf lieten mensen films kijken en onderzochten wanneer dit hun angst voor de dood verminderde. Ze testten verschillende condities: films met verschillende soorten eindes (positief, negatief, gemengd), mensen die wel of niet bezig waren met een verlies, jongere en oudere deelnemers.

Hun belangrijkste bevinding? Films over de dood werken alleen wanneer je al met verlies bezig bent. Het is geen preventie, geen voorbereiding. Het werkt wanneer rouw actueel is in je leven. En dan nog niet voor iedereen; vooral mensen boven de veertig leken er baat bij te hebben.

Wat maakt een film helpend?

Niet zomaar elke film waarin iemand doodgaat, helpt. Das en de Graaf identificeerden specifieke kenmerken:

Het verhaal moet de dood centraal stellen
Een personage dat terloops overlijdt is niet genoeg. De hele verhaallijn moet doordrenkt zijn van het omgaan met sterfelijkheid. Denk aan films waarin het afscheid nemen centraal staat, of waarin personages worstelen met hun naderende dood.

Gemengde emoties zijn belangrijk
Films die alleen maar deprimerend zijn, helpen niet. Maar films die je tegelijk verdrietig en dankbaar maken, die schoonheid vinden in het afscheid, die kunnen iets in beweging zetten. Deze complexiteit weerspiegelt hoe rouw echt voelt: niet alleen maar zwart, maar alle kleuren door elkaar.

Timing is alles
In de acute fase van rouw zijn deze films vaak te veel. Je moet al een stukje op weg zijn in je rouwproces. Voor de een is dat na een paar maanden, voor de ander duurt het jaren.

Wat gebeurt er tijdens het kijken?

De onderzoekers beschrijven een proces dat veel rouwenden zullen herkennen. Eerst roept de film herinneringen op. Een sterfscène doet je denken aan je eigen afscheid. Een personage dat rouwt, spiegelt je eigen verdriet.

Dan gebeurt er iets interessants. Sommige mensen schrikken en zetten de film uit. Anderen kijken door en beginnen hun eigen verlies vanuit een ander perspectief te zien. Een deelnemer vertelde: “Ik besefte dat mijn grootvaders dood voor hem misschien een bevrijding was van de pijn. Dat had ik nog nooit zo gezien.”

Muziek en games: onverwachte bondgenoten

Films staan niet alleen in hun vermogen om te helpen bij rouw. Dean Crowe onderzocht in 2020 hoe rouwenden muziek gebruiken. Hij ontdekte dat mensen liedjes die ze met de overledene associëren gebruiken om verbinding te voelen. Een deelnemer in zijn onderzoek vertelde: “Het brengt hem even terug. Alsof hij er weer is.”

Nog verrassender: videogames kunnen ook helpen. Karam Eum en Young Yim Doh (2023) onderzochten games waarin je voor virtuele karakters zorgt en ze uiteindelijk moet laten gaan – zoals Spiritfarer. Spelers vertelden dat het actief kiezen wanneer je afscheid neemt een gevoel van controle gaf dat ze in het echte leven misten.

Het nieuwe denken over rouw

Deze studies passen in een bredere verschuiving in hoe we over rouw denken. Vroeger was het idee: je moet loslaten, doorgaan, de band doorbreken. Nu weten we dat het behouden van een innerlijke relatie met de overledene (continuing bonds wordt dat genoemd) juist gezond kan zijn.

Films kunnen deze blijvende en doorgaande verbinding erkennen en vieren. Ze laten zien dat je iemand kunt missen en toch door kunt gaan. Dat verdriet en dankbaarheid naast elkaar kunnen bestaan. Dat de doden deel blijven uitmaken van wie we zijn.

Voor wie werkt het niet?

Belangrijk om te weten: voor jongere rouwenden (onder de 30) werkten de films in het onderzoek vaak averechts. Ze gingen juist meer vermijden. Ook mensen met gecompliceerde rouw (waarbij het verlies na lange tijd nog steeds het dagelijks functioneren verstoort) hebben waarschijnlijk meer nodig dan alleen films.

Culturele achtergrond speelt ook een rol, al is daar nog weinig onderzoek naar gedaan. In culturen waar de dood meer geïntegreerd is in het dagelijks leven, is de werking mogelijk anders.

Wat betekent dit voor professionals?

Therapeuten en rouwbegeleiders kunnen deze inzichten gebruiken, maar wel met voorzichtigheid. Het is geen kwestie van “kijk deze film en je voelt je beter”. Het vraagt om timing, afstemming en begeleiding.

Wat kan helpen:

• Vraag welke films rouwenden uit zichzelf opzoeken
• Bespreek wat bepaalde scènes oproepen
• Gebruik filmfragmenten als gespreksstarter
• Moedig aan om filmervaringen te delen met naasten

Als je zelf rouwt

Vertrouw je intuïtie. Voel je je aangetrokken tot bepaalde films? Dat kan een teken zijn dat je er klaar voor bent om je verlies op deze manier te verkennen. Voel je weerstand? Respecteer dat ook.

Praktische tips:

• Zorg dat je de emotionele ruimte hebt (niet tussen twee afspraken door)
• Overweeg om samen met iemand te kijken
• Houd pen en papier bij de hand voor gedachten die opkomen
• Wees mild voor jezelf – pauzeren of stoppen mag altijd
• Praat erover met iemand die je vertrouwt

De dans tussen nabijheid en afstand

Wat Das en de Graaf ons vooral leren: omgaan met verlies is geen rechte lijn van verdriet naar acceptatie. Het is meer een dans: soms stap je dichterbij je verdriet, soms trek je je terug. Films bieden een unieke dansvloer: veilig genoeg om te oefenen, echt genoeg om te raken.

Een rouwende vrouw in het onderzoek verwoordde het zo: “In het echte leven kan ik niet kiezen wanneer het verdriet komt. Maar bij een film heb ik de afstandsbediening in mijn hand. Ik bepaal het tempo.”

Een laatste gedachte

Misschien is het wel dit wat films ons kunnen geven: niet de illusie dat we de dood kunnen beheersen, maar de ervaring dat we ermee kunnen leven. Dat we kunnen huilen en lachen in dezelfde minuut. Dat verlies ons niet kleiner hoeft te maken, maar ons juist kan openen voor de volheid van het leven, met al zijn pijn en schoonheid.

De volgende keer dat je als rouwende naar Netflix scrolt en blijft hangen bij die ene film waarvan je weet dat hij je zal raken, dan kan je daar prima aan toegeven. Het is misschien jouw eigen persoonlijke dans met het verlies.

---

Bronnen:

• Das, E., & de Graaf, A. (2025). When meaningful movies invite fear transcendence: An extended terror management account of the function of death in movies. Communication Research, 52(4), 484-511. https://doi.org/10.1177/00936502241247868
• Das, E., van Krieken, K., Kalch, A., & Khoo, G. S. (2023). Editorial: Existential narratives: Increasing psychological wellbeing through story. Frontiers in Communication, 7, 1113441. https://doi.org/10.3389/fcomm.2022.1113441
• Crowe, D. (2020). Music and bereavement: Exploring how music can help when dealing with loss [Bachelor thesis]. National College of Ireland.
• Eum, K., & Doh, Y. Y. (2023). A thematic analysis of bereaved adults’ meaning-making experience of loss through playing video games. Frontiers in Psychology, 14, 1154976. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1154976