Manifest voor rouwgeletterdheid
Opgesteld door Sandra Jongeneelen & Wouter van der Toorn,
initiatiefnemers van Bright Elephant & het nieuwe platform RouwExpertise.nl.
Delft, januari 2026
Wij geloven dat rouw bij het leven hoort.
Maar we vinden het nog verdomd lastig.
Rouw hoef je niet alleen te dragen.
Verdriet mag er zijn, ook bij de mensen om je heen.
We hebben rouwgeletterdheid nodig.
Herkennen, verdragen en delen van verdriet.
Rouwgeletterdheid begint bij kinderen.
Als kinderen leren dat verdriet erbij hoort, groeit er veerkracht.
Rouw hoort zichtbaar te zijn in de samenleving.
Niet alleen in een spreekkamer, maar ook in de wijk,
op het werk en in het dagelijks leven.
Rouw verdient een sociale basis zonder extra loketten.
Slimme verbindingen tussen wat er al is.
Samen bouwen we aan een rouwvriendelijke samenleving.
Verdriet wordt draaglijker als we het samen durven dragen.
1. Wij geloven dat rouw bij het leven hoort.
Maar we vinden het nog verdomd lastig.
Rouw is een normale reactie op verlies. Maar in de praktijk blijkt dat nog verdomd lastig. We kennen allemaal wel iemand die een dierbare verloor, ziek werd, ging scheiden of zijn baan kwijtraakte. Toch weten we vaak niet goed hoe we daarmee om moeten gaan. Wanneer we rouw de ruimte geven die het verdient, met erkenning en nabijheid, dan hoeft niet iedereen naar een therapeut. Dan is professionele hulp beschikbaar voor wie het echt nodig heeft.
2. Rouw hoef je niet alleen te dragen.
Verdriet mag er zijn, ook bij de mensen om je heen.
We zijn veel verleerd. Vroeger was rouw vaker zichtbaar: in families, op straat, in rituelen, op het werk. Nu is het vaak iets wat achter de voordeur verdwijnt, of wordt doorgeschoven naar professionals. Tegelijk is onze samenleving individualistischer geworden: minder vanzelfsprekende burenbanden, kleinere netwerken, meer eenzaamheid. Daardoor wordt rouw zwaarder. Niet omdat mensen zwakker zijn, maar omdat het fundament dunner is. Wij willen dat fundament weer versterken.
3. We hebben rouwgeletterdheid nodig.
Herkennen, verdragen en delen van verdriet.
Rouwgeletterdheid gaat over vaardigheid én houding. Het is weten dat verdriet bestaat, hoe het eruit kan zien, en hoe je aanwezig blijft als je het niet kunt fixen. Het gaat over simpele dingen: durven vragen "hoe gaat het echt?", kunnen luisteren zonder te sturen, en blijven als het antwoord ongemakkelijk is. Het vraagt nieuwsgierigheid in plaats van advies- en oplossingsdrang. En het helpt om rouw niet groter te maken dan nodig, maar ook niet kleiner te maken dan het is.
4. Rouwgeletterdheid begint bij kinderen.
Als kinderen leren dat verdriet erbij hoort, groeit er veerkracht.
Kinderen krijgen allemaal met verlies te maken: een overlijden, een scheiding, een verhuizing, een ouder die ziek is, een vriendschap die eindigt. Als wij het vermijden of wegpoetsen, leren kinderen dat ze er alleen voor staan. Pedagogisch medewerkers en leerkrachten hebben een sleutelrol. Niet als therapeut, maar als veilige volwassene die woorden geeft, ruimte maakt en verbinding houdt. Thuis geldt hetzelfde: eerlijk praten over verlies, passend bij de leeftijd.
5. Rouw hoort zichtbaar te zijn in de samenleving.
Niet alleen in een spreekkamer, maar ook in de wijk, op het werk en in het dagelijks leven.
Rouw is iets wat je meeneemt naar de supermarkt, de sportclub, de koffietafel en je werk. En toch doen we vaak alsof het daar niet mag bestaan. Wij willen dat rouw plek krijgt op gewone plekken: buurthuizen, bibliotheken, wandelgroepen, koren, sportteams, werkgevers, verenigingen. Niet met grootse programma's, maar met simpele, toegankelijke mogelijkheden: een inloopmoment, een rouwvriendelijke sportcoach, een gespreksgroep, een collega die weet wat te zeggen. En ook: extra aandacht voor mantelzorgers en ouderen, omdat hun verlies vaak stil en onzichtbaar is.
6. Rouw verdient een sociale basis zonder extra loketten.
Slimme verbindingen tussen wat er al is.
Als mensen rouwen, hebben ze geen energie voor ingewikkelde routes. Daarom vragen we: maak rouwondersteuning onderdeel van de sociale basis. Niet door overal nieuwe loketten te openen, maar door bestaande plekken te versterken en te verbinden. Gemeenten kunnen dat aanjagen: door ruimte te bieden, partijen te koppelen, en vindbaarheid te regelen. Denk aan overzichtelijke informatie, warme doorverwijzing, en samenwerking tussen welzijn, onderwijs, cultuur, sport en werkgevers. Het doel is eenvoudig: mensen moeten sneller iemand dichtbij kunnen vinden, zonder dat ze eerst "patiënt" hoeven te worden.
7. Samen bouwen we aan een rouwvriendelijke samenleving.
Verdriet wordt draaglijker als we het samen durven dragen.
Wij staan voor een samenleving die rouw opvangt. Waar verdriet gezien wordt. Waar rouw iets is wat we samen dragen. En waar kinderen al vroeg leren: verlies hoort bij het leven, en je hoeft er niet alleen doorheen. Dit manifest is een uitnodiging: om te blijven, om te luisteren, om kleine gebaren serieus te nemen. Want vaak is dat het verschil: iemand die niet weggaat.
Sandra Jongeneelen & Wouter van der Toorn
Bright Elephant & RouwExpertise.nl
Delft, Januari 2026