Liedjes als zalf voor de ziel – Hoe liedteksten helpen bij rouw

Ken je dat? Dat gevoel dat een liedje precies zegt wat jij niet kunt zeggen? Op donkere dagen, als ik vastzat in de vraag hoe het verder moest, luisterde ik vaak naar ‘Storm’ van Papercut. Er zit een stukje in dat liedje dat me altijd raakt:

“And the clouds,
the clouds will part
And the sun,
the sun will shine
Someday
But not today”

Het gewoon zeggen tegen jezelf dat het nú moeilijk is, maar ooit beter wordt – dat werkt voor mij als zalf op een wond.

Wat de wetenschap ons leert over muziek en rouw

Een onderzoek uit 2024 keek naar de liedjes die mensen kozen tijdens de COVID-lockdown. Onderzoekers verzamelden gegevens van 2.804 mensen uit 11 landen die allemaal een ’troostliedje’ hadden – een nummer dat hielp bij het omgaan met de crisis.

Ze ontdekten iets verrassends. De meeste mensen kozen niet voor vrolijke, opbeurende muziek. Ze kozen juist voor liedjes die pasten bij hoe ze zich nú voelden.

Verdrietig of vrolijk: wat werkt beter?

“Moet ik nu juist een verdrietig liedje opzetten of iets vrolijks?” Die vraag krijg ik vaak. Het antwoord vanuit dit onderzoek is helder: het werkt beter om eerst te kiezen voor een liedje dat aansluit bij je huidige gevoel.

Dat klinkt misschien tegenstrijdig. Als je verdrietig bent, waarom zou je dan een verdrietig liedje willen horen? Muziek werkt als een soort emotionele spiegel. Door eerst je huidige gevoel te voelen of te erkennen, kun je het makkelijker verwerken en uiteindelijk loslaten.

Het is alsof een vertrouwde vriend je gewoon zegt: “Ja, dit is inderdaad zwaar, het voelt kut, het is om van te huilen” voordat hij zegt “Het komt goed“. Die eerste erkenning is nodig voordat je de tweede boodschap kunt horen.

Meer dan alleen de melodie

Kijk, muziek helpt bij allerlei emoties. Maar dit onderzoek laat zien dat vooral de teksten belangrijk zijn. En dat is iets wat vaak wordt onderschat.

De onderzoekers zagen 15 terugkerende thema’s in songteksten, zoals:

• Ziel
• Tijd
• Verlangen
• Eenzaamheid
• Optimisme
• Vriendschap
• Leven en dood

Een opvallende ontdekking: mensen die tijdens de Coronapandemie afleiding zochten van de crisis, kozen vaak liedjes met het thema “verlies”. Dat voelt een beetje vreemd, want waarom zou je, als je afleiding zoekt, juist een lied over verlies kiezen?

Het antwoord ligt in een proces dat psychologen ‘catharsis‘ noemen. Je moet je emoties eerst doorvoelen en erkennen, voordat je ze kunt loslaten. Een lied kan een veilige plek zijn om dat te doen – veiliger soms dan de echte wereld.

Hoe kun je muziek gebruiken bij rouw?

Voor als je zelf rouwt

1. Volg je muzikale instinct
   Pak je steeds terug op hetzelfde nummer? Dat heeft een reden. Er is geen “goed” of “fout” in wat je wilt horen.
2. Maak een rouwplaylist
   Verzamel nummers voor verschillende momenten. Sommige voor als het zwaar is, andere voor als je troost zoekt.
3. Deel wat je raakt
   Kun je moeilijk praten over wat je voelt? Deel een liedje. Soms zeggen songteksten wat wij niet kunnen verwoorden.
4. Schrijf op wat blijft hangen
   Welke zinnen uit liedjes blijven bij je? Schrijf ze op. Ze vertellen je iets over wat er in je omgaat.

Voor wie iemand begeleidt in rouw

1. Begin eens het gesprek met muziek
   “Welke muziek luister je de laatste tijd?” Deze simpele vraag kan deuren openen die anders gesloten blijven.
2. Praat over teksten
   Vraag wat een bepaalde songtekst voor iemand betekent. Niet wat de schrijver bedoelde, maar wat het voor deze persoon betekent.
3. Zoek samen muziek
   Vraag of je samen kunt luisteren naar een nummer dat belangrijk is. Soms is samen luisteren al genoeg.
4. Respecteer voorkeuren
   Sommige mensen willen juist géén muziek tijdens rouw. Of ze willen muziek zonder tekst. Of juist hele specifieke nummers. Volg hun leiding.

Muziek als metgezel, niet als medicijn

Muziek geneest rouw niet – niets doet dat. Rouw is geen ziekte die genezen moet worden. Maar muziek kan wel naast je lopen op de weg. Soms als stille metgezel, soms als drager van diepe herinneringen, soms als vertolker van wat je niet kunt zeggen.

We kiezen instinctief wat we nodig hebben. Muziek die ons eerst ziet waar we zijn, voordat ze ons meeneemt naar waar we willen zijn.

Wat we mooi vinden, vertelt iets over onszelf. Onze liedjes zijn stukjes van wie we zijn. En soms, als we er het minst op rekenen, helpen ze ons een stap vooruit.

---

Wil je meer weten over dit onderzoek? Het volledige artikel “Lyrics do matter: how ‘coping songs’ relate to well-being goals. The COVID pandemic case” (Levy, Granot & Peres, 2024) is gepubliceerd in Frontiers in Psychology.