Voor professionals

Stel je voor: je kunt weer een gesprek voeren met je overleden partner, ouder of kind. Je typt een bericht en krijgt antwoord. Het voelt alsof die persoon er nog steeds is. Dit is geen sciencefiction meer, maar realiteit door zogenoemde ‘deathbots’: AI-chatbots die de conversatiestijl, persoonlijkheid en kennis van overleden personen simuleren.

Wanneer je je levenspartner verliest, valt je wereld stil. Maar tegelijkertijd gebeurt er van alles in je lichaam en je brein wat je misschien niet eens doorhebt. Recent onderzoek van Rice University en andere instituten geeft nieuwe inzichten in wat er werkelijk gebeurt tijdens partnerrouw. Belangrijker nog: wat er wél en niet helpt om erdoorheen te komen.

Een groot onderzoek naar cultureel aangepaste rouwzorg laat zien dat groepstherapie veruit het populairst is, dat maatschappelijk werkers en mensen uit je omgeving even goede begeleiding kunnen bieden als psychologen, en dat het integreren van traditionele rituelen therapeutisch waardevol blijkt.

Wanneer ze het zei, weet ik niet meer precies, maar deze vrouw zei: ‘Ik weet alles over rouw, ik heb erover gelezen, gepraat, en ik ben zelfs naar therapie geweest. Maar pas toen ik begon te tekenen, kwam er iets los.’

Niet alle rouw is hetzelfde. We zeggen het vaak dat iedere rouw uniek is, maar er zijn bepaalde types verlies die extra uitdagingen met zich meebrengen als het gaat om zelfvergeving. De vrouw die haar baby verliest tijdens de zwangerschap, de zoon wiens vader door zelfdoding stierf, de dochter die jaren voor haar moeder met Alzheimer zorgde – zij worstelen allemaal met specifieke vormen van schuld en zelfverwijt die om aandacht vragen.

Er wordt me wel eens gevraagd waarom mensen zo geraakt worden door verhalen als die van Troostifant. Het zijn tenslotte maar korte verhalen. Kleine scènes. Vaak maar één setting. Een kamer, een begraafplaats, een keukentafel, een wandelpad. En dan die olifant, een beetje lomp soms. Niet altijd de scherpste. Maar hij blijft.

Na het verlies van een partner voelen veel mensen zich eenzaam, zelfs wanneer ze omringd worden door familie en vrienden. Dit verschijnsel gaat over iets wat onderzoekers “emotionele eenzaamheid” noemen. Het is een gevoel dat fundamenteel anders is dan “sociale eenzaamheid”. Nieuw onderzoek werpt licht op deze belangrijke nuance in het rouwproces.

Wanneer iemand vastloopt in rouw, wanneer het verdriet zo allesoverheersend wordt dat het dagelijks leven stilvalt, dan is er hulp mogelijk. Recent onderzoek uit Nederland en Denemarken laat zien dat een therapie met drie heldere bouwstenen mensen kan helpen om weer grip te krijgen op hun leven: confronteren, herkaderen en activeren.

Ze staart naar de lege stoel aan de eettafel. Het bord staat er nog, zoals altijd. “Had ik maar eerder gezien dat hij ziek was,” denkt ze voor de zoveelste keer. “Had ik maar aangedrongen op die doktersafspraak.” De gedachten blijven maar terugkomen. Zoals elke avond sinds hij er niet meer is.

Wie ‘rouw’ zegt, denkt in Nederland vaak aan stilte, bloemen en een ceremonie in de aula van het crematorium. Een moment van afscheid, een toespraak bij de kist. In de wereld zijn echter veel verschillende manieren om te rouwen. In sommige culturen krijgt rouw niet één week, maar een vaste plek door de jaren heen.