Er wordt me wel eens gevraagd waarom mensen zo geraakt worden door verhalen als die van Troostifant. Het zijn tenslotte maar korte verhalen. Kleine scènes. Vaak maar één setting. Een kamer, een begraafplaats, een keukentafel, een wandelpad. En dan die olifant, een beetje lomp soms. Niet altijd de scherpste. Maar hij blijft.
En dat is het misschien wel.
Als je rouwt, zit je niet direct te wachten op een therapieplan. Je wil geen to-dolijst om in zeven stappen je rouw te verwerken. Nou ja, misschien hoop je soms dat het bestaat, omdat je tenminste weet waar je aan toe bent. Maar je wil waarschijnlijk niet eens een oplossing.
Wat je wèl zou willen? Je wil iemand die naast je komt zitten. Iemand die blijft, ook als jij niks meer weet. Die niet schrikt van je verdriet. Die niet meteen over zichzelf begint met verhalen ‘oh, dat heb ik ook meegemaakt’. Of over hoe het later vast weer beter wordt.
Je wil iemand als Troostifant.
De waarde van aanwezigheid
In rouwland wordt dat ‘presentie’ genoemd (daar schreef ik laatst dit artikel over). Dat je er bént. Zonder oordeel, zonder haast. Dat is dus bepaald niet soft. In veel wetenschappelijke literatuur is inmiddels onderbouwd dat dit het meest helpende is wat je kunt doen voor iemand in rouw. Luisteren zonder invullen. Zitten zonder weglopen.
Psychiater Bessel van der Kolk zegt: “Trauma en verdriet kunnen alleen overleefd worden in een dragende omgeving.”1 (*) En die omgeving, dat kan één iemand zijn. Iemand als Troostifant dus. Iemand die meehelpt dragen. Niet oplossen. Gewoon dragen.
Waarom verhalen troost geven
De verhalen in dit boek zijn klein. Maar de wereld die erin opengaat is groot. Want de rouwende die je tegenkomt, is nooit alleen dat personage. Het is je vriendin. Of je zoon. Een schoolvriend. Of je bent het zelf, op een onbewaakt moment. De verhalen geven taal aan dat wat moeilijk te zeggen is. Ze openen een luikje. Ze geven een spiegel van herkenning.
Dat is ook onderzocht. Verhalend werken, of schrijven over verlies, helpt mensen om betekenis te geven aan wat ze is overkomen. Het helpt om rouw in te weven in je levensverhaal. Om niet alleen te denken “het was vreselijk”, maar ook: “dit is deel van mijn verhaal, en ik draag het mee.”
In een onderzoek van Pennebaker en Beall (1986) bleek dat mensen die schreven over verlies, niet alleen emotioneel stabieler werden, maar zelfs sneller herstelden van kleine medische ingrepen. Ja, echt!
De klungel als bondgenoot
Wat ik misschien wel het mooiste vind: Troostifant is geen held. Hij is niet slim of bijzonder wijs. Hij struikelt. Hij morst thee. Soms zegt hij het verkeerde. En toch… of juist daarom… houden mensen van hem. Omdat hij niet doet alsof hij het allemaal weet.
En is dat niet precies wat we nodig hebben? In een wereld waar zoveel mensen bang zijn om het verkeerde te zeggen, doet Troostifant het toch. Omdat hij er liever is en stuntelt, dan wegblijft en zwijgt.
Sad Book
Er staat een fenomenaal boek in mijn kast: ‘Sad Book’ van Michael Rosen. Een vader probeert te leven met het verlies van zijn zoon. Hij lacht van buiten en huilt van binnen.
Illustrator Quentin Blake zegt dat deze tekening van Michael, hij is verdrietig maar probeert om er gelukkig uit te zien, de moeilijkste tekening is die hij ooit heeft gemaakt.
Waarom verhalen als over Troostifant werken?
Omdat verhalen als die in Troostifant iets laten zien wat we eigenlijk allang wisten. Dat we in ons verdriet niet op zoek zijn naar iemand die het voor ons komt oplossen. Maar we hopen op iemand die blijft. Die een beetje thee voor je inschenkt. Waarvoor je verdriet geen probleem is. En die laat voelen: je hoeft dit niet alleen te dragen.
Hij is niet perfect. Maar hij is er wel.
En misschien is dat al genoeg.
PS: het is een uitstekend cadeau om weg te geven aan iemand die rouwt. Voor op een goed moment om eens een troostverhaal te lezen. Je kunt het hier direct bestellen. En als ik er een boodschap in moet schrijven, laat het me weten bij de bestelling
Bestel ‘Troostifant’ direct in onze shop
Bronnen & verdieping
- Pennebaker, J.W. & Beall, S.K. (1986). Confronting a traumatic event: Toward an understanding of inhibition and disease. Journal of Abnormal Psychology, 95(3), 274–281.
- Baikie, K.A. & Wilhelm, K. (2005). Emotional and physical health benefits of expressive writing. Advances in Psychiatric Treatment, 11(5), 338–346.
- Megan Devine (2017). It’s OK That You’re Not OK: Meeting Grief and Loss in a Culture That Doesn’t Understand.
- Wouter van der Toorn (2024). Troostifant: verhalen die je omarmen als je rouwt. Adieu Media.
1 “Being able to feel safe with other people is probably the single most important aspect of mental health; safe connections are fundamental to meaningful and satisfying lives.” ~ Bessel van der Kolk, The Body Keeps the Score
