Rouw & Basis

De vraag ‘Waarom heb ik het niet zien aankomen?’ of ‘Had ik iets kunnen doen?’ komt vaak voor. Nabestaanden zoeken naar verklaringen en kijken terug op gesprekken of signalen die ze mogelijk hebben gemist. Dit is een begrijpelijke reactie op een onverwacht en vaak traumatisch verlies. Onderzoek toont dat nabestaanden na zelfdoding significant vaker schuldgevoelens en zelfverwijt rapporteren dan bij andere doodsoorzaken. Het kan helpen om met anderen te praten, of met een professional, om deze gedachten een plek te geven.

(Bron: Sveen & Walby, 2010, DOI: 10.1521/suli.2008.38.1.13)

Ja, onderzoek bevestigt dit. Nabestaanden voelen zich vaak beoordeeld, beschaamd of vermeden door hun omgeving. Sommigen ervaren dat mensen aan de andere kant van de straat gaan lopen om hen niet te hoeven spreken. Dit stigma maakt het moeilijker om openlijk te rouwen en om steun te vragen. Nabestaanden voelen zich soms gedwongen om de doodsoorzaak te verzwijgen. Dit kan leiden tot isolatie en het bemoeilijkt het rouwproces. Openheid in de samenleving over zelfdoding kan hierin verschil maken.

(Bron: Peters et al., 2016, DOI: 10.1111/inm.12210; Chapple et al., 2015, DOI: 10.1111/1467-9566.12224)

Plotseling verlies, zoals door een ongeluk of hartaanval, geeft geen tijd voor voorbereiding. Dit kan het rouwproces anders maken. Nabestaanden ervaren vaker shock, ongeloof en moeite om de realiteit te accepteren. Onderzoek toont dat nabestaanden van plotselinge dood verhoogde risico’s hebben op langdurige rouwklachten en mentale gezondheidsproblemen. Tegelijk is er grote variatie. Niet iedereen die iemand plotseling verliest, ontwikkelt ernstige problemen. De kwaliteit van sociale steun en eerdere ervaringen met verlies spelen een rol.

(Bron: McDonnell et al., 2022, DOI: 10.1111/sltb.12874)

Niet per se. Soms denken mensen dat ‘voorbereid zijn’ op de dood het rouwen lichter maakt. Dat klopt voor sommigen, maar voor anderen blijft het verlies even zwaar. Bovendien kan de zorgperiode voor het overlijden al veel van iemand gevraagd hebben. Mantelzorgers zijn soms uitgeput en kunnen na het overlijden pas echt gaan rouwen. Ook schuldgevoelens kunnen spelen: had ik genoeg gedaan? Was er opluchting dat het lijden voorbij is? Al deze reacties zijn normaal en verdienen ruimte.

(Bron: Schwalbach et al., 2025, DOI: 10.1111/jan.70193)

Het verlies van een kind wordt vaak beschreven als een van de meest intense vormen van rouw. Ouders verliezen niet alleen hun kind, maar ook toekomstdromen en hun rol als ouder van dat kind. Onderzoek toont dat ouders die een kind verliezen een verhoogd risico hebben op langdurige rouwklachten, depressie en gezondheidsproblemen. De rouw kan jarenlang intens blijven. Tegelijk is er grote variatie in hoe ouders omgaan met dit verlies. Steun van anderen en professionele begeleiding kunnen helpend zijn.

(Bron: Reed et al., 2022, DOI: 10.1002/wps.20960)

Vaak onvoldoende. Onderzoek toont dat het verlies van een vriend kan leiden tot even ernstige rouwreacties als het verlies van een familielid. Toch krijgen vrienden meestal minder erkenning als nabestaande. Ze worden niet altijd uitgenodigd voor rituelen of betrokken bij beslissingen. Dit wordt ‘ontrechte rouw’ genoemd. Vooral jonge volwassenen die een vriend verliezen kunnen kampen met ingewikkelde rouw door gebrek aan erkenning. Het is belangrijk dat we ook rouw om vrienden serieus nemen.

(Bron: McDonnell et al., 2022, DOI: 10.1111/sltb.12874)

Ja, dit is een normale reactie. Hoewel de relatie is beëindigd, was er ooit een belangrijke band. Het overlijden van een ex-partner kan allerlei gevoelens oproepen: verdriet om wat was, spijt over hoe het liep, of verdriet voor jullie kinderen. Tegelijk kan de omgeving dit verlies niet altijd erkennen. Je past niet meer in de officiële categorie ‘nabestaande’. Dit maakt het soms lastig om je verdriet te uiten. Geef jezelf toestemming om te rouwen, ook al begrijpt niet iedereen dat.

(Bron: Doka, 1989, zoals geciteerd in Sanchez et al., 2021)

Ja. Voor veel mensen is een huisdier een belangrijke bron van gezelschap, troost en dagelijkse structuur. Het verlies van een huisdier kan dan ook echte rouw veroorzaken. De maatschappij neemt deze rouw soms niet serieus (‘het was maar een dier’), wat het extra moeilijk kan maken. Dit is een vorm van ontrechte rouw. Geef jezelf de ruimte om te rouwen. Het verdriet om een huisdier is geen teken dat je overdrijft; het is een teken van een echte band die er was.

(Bron: Doka, 1989, zoals geciteerd in diverse literatuur over ontrechte rouw)

Ambiguous loss is een term van Pauline Boss voor situaties waarin het verlies onduidelijk is. Er zijn twee vormen: iemand is fysiek weg maar psychisch aanwezig (vermisten, gedetineerden), of fysiek aanwezig maar psychisch afwezig (zoals bij dementie). Bij onduidelijk verlies is er geen definitief afscheid mogelijk. Dit maakt rouwen extra moeilijk. Mensen blijven vaak hangen tussen hoop en wanhoop. De onzekerheid kan leiden tot langdurig verdriet. Accepteren dat sommige verliezen geen afsluiting kennen, kan soms helpend zijn.

(Bron: Boss & Carnes, 2012, DOI: 10.1111/famp.12005)