Schuldgevoel

Weduwenvuur is het intense seksuele verlangen dat sommige weduwen en weduwnaars overvalt na partnerverlies. Het is lang veroordeeld en verzwegen, maar ondertussen is het een bespreekbaar thema. Recent onderzoek laat zien: het is een lichamelijke rouwreactie.

In 1968 beschreef psychiater William Niederland een patroon dat hij zag bij Holocaust-overlevenden die hij behandelde. Meer dan twintig jaar na hun bevrijding uit de concentratiekampen worstelden zij nog steeds met een verpletterende vraag: waarom leef ik nog terwijl zovelen stierven? Een van zijn patiënten verwoordde het gevoel zo: “Elke dag die ik leef, voel ik dat ik aan het stelen ben van iemand die het meer verdiende om te leven.” Dit schuldgevoel bepaalde hun hele bestaan, decennia na de oorlog.

Een kind dat opstaat en ontdekt dat papa er niet meer is. Dat mama uit het leven is gestapt. Het is bijna niet te bevatten, deze werkelijkheid. Ieder jaar maken honderden Nederlandse kinderen dit mee. Hun ouder koos ervoor om niet meer verder te leven. En zij, zij moeten door.

Niet alle rouw is hetzelfde. We zeggen het vaak dat iedere rouw uniek is, maar er zijn bepaalde types verlies die extra uitdagingen met zich meebrengen als het gaat om zelfvergeving. De vrouw die haar baby verliest tijdens de zwangerschap, de zoon wiens vader door zelfdoding stierf, de dochter die jaren voor haar moeder met Alzheimer zorgde – zij worstelen allemaal met specifieke vormen van schuld en zelfverwijt die om aandacht vragen.

Ze staart naar de lege stoel aan de eettafel. Het bord staat er nog, zoals altijd. “Had ik maar eerder gezien dat hij ziek was,” denkt ze voor de zoveelste keer. “Had ik maar aangedrongen op die doktersafspraak.” De gedachten blijven maar terugkomen. Zoals elke avond sinds hij er niet meer is.