Verdriet

Wanneer ze het zei, weet ik niet meer precies, maar deze vrouw zei: ‘Ik weet alles over rouw, ik heb erover gelezen, gepraat, en ik ben zelfs naar therapie geweest. Maar pas toen ik begon te tekenen, kwam er iets los.’

Er wordt me wel eens gevraagd waarom mensen zo geraakt worden door verhalen als die van Troostifant. Het zijn tenslotte maar korte verhalen. Kleine scènes. Vaak maar één setting. Een kamer, een begraafplaats, een keukentafel, een wandelpad. En dan die olifant, een beetje lomp soms. Niet altijd de scherpste. Maar hij blijft.

Na het verlies van een partner voelen veel mensen zich eenzaam, zelfs wanneer ze omringd worden door familie en vrienden. Dit verschijnsel gaat over iets wat onderzoekers “emotionele eenzaamheid” noemen. Het is een gevoel dat fundamenteel anders is dan “sociale eenzaamheid”. Nieuw onderzoek werpt licht op deze belangrijke nuance in het rouwproces.

Wanneer iemand vastloopt in rouw, wanneer het verdriet zo allesoverheersend wordt dat het dagelijks leven stilvalt, dan is er hulp mogelijk. Recent onderzoek uit Nederland en Denemarken laat zien dat een therapie met drie heldere bouwstenen mensen kan helpen om weer grip te krijgen op hun leven: confronteren, herkaderen en activeren.

Ze staart naar de lege stoel aan de eettafel. Het bord staat er nog, zoals altijd. “Had ik maar eerder gezien dat hij ziek was,” denkt ze voor de zoveelste keer. “Had ik maar aangedrongen op die doktersafspraak.” De gedachten blijven maar terugkomen. Zoals elke avond sinds hij er niet meer is.

Wie ‘rouw’ zegt, denkt in Nederland vaak aan stilte, bloemen en een ceremonie in de aula van het crematorium. Een moment van afscheid, een toespraak bij de kist. In de wereld zijn echter veel verschillende manieren om te rouwen. In sommige culturen krijgt rouw niet één week, maar een vaste plek door de jaren heen.

Hoogleraar Geert Smid beschreef zeventien factoren die bepalen hóé je die betekenis geeft aan wat er is gebeurd. Hoe kun jij die kennis gebruiken?

Wie werkt met mensen in rouw, weet dat je de rouw en het gemis niet kunt oplossen. Er zijn geen woorden die de dood minder definitief maken. Er bestaat geen kunstgreep dat het verlies draaglijk maakt. En toch is je rol als begeleider allesbehalve zinloos. Hier wordt de presentiebenadering relevant.

Vaak worden allerlei religieuze boodschappen afgegeven, met de beste bedoelingen. Bedoeld als troost of houvast. Maar ze slaan ook vaak deuren dicht.

Rouw is veel meer dan alleen emotioneel. Uit onderzoek weten we dat verlies diep ingrijpt op je autonome zenuwstelsel. Aandacht voor rouw vanuit polyvagaal perspectief.