Thema's in dit artikel: Brein, Lichaam, Rouw, Verdriet, Vermijding
Veel mensen dromen van een medicijn tegen verdriet – iets om de scherpe pijn van het gemis na een verlies even te verzachten. Die wens om tijdelijk niet te voelen is begrijpelijk. Toch wijst recent onderzoek uit dat het onderdrukken van verdriet juist contraproductief werkt voor ons verwerkingsproces.
Waarom we verdriet liever vermijden
Wie rouwt, vermijdt vaak automatisch alles wat herinnert aan het verlies. Je rijdt een andere route om het ziekenhuis te vermijden waar je partner overleed. Je bergt foto’s op om niet steeds geconfronteerd te worden met emoties. Deze vermijding geeft op korte termijn verlichting en lijkt daarom logisch.
Ons lichaam reageert direct op rouw met concrete fysieke signalen: een zwaar gevoel in de maag, benauwdheid op de borst, aanhoudende vermoeidheid. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat ons immuunsysteem meetbaar verandert tijdens rouw, met directe gevolgen voor onze gezondheid.
De prijs van vermijding
Uit onderzoek van prof. Jos de Keijser (Universiteit Groningen) blijkt dat langdurige vermijding van rouwgevoelens juist tot complexere problemen leidt:
- Je lichaam blijft in een stressreactie vastzitten, wat je immuunsysteem verzwakt
- Je brein blijft zoekgedrag vertonen, wat uitputtend is
- Je slaapkwaliteit verslechtert drastisch
- Onverwerkte emoties uiten zich als lichamelijke klachten
Vermijding heeft hierdoor een paradoxale werking: wat begint als bescherming tegen overweldigende emoties, verlengt en compliceert uiteindelijk het rouwproces.
Terwijl mijn hoofd nog zoekt naar woorden die het kan verstaan,
Spreekt mijn lichaam al een taal van tranen en van pijn die blijft bestaan.
Mijn hart bevriest nog in ontkenning van wat niet meer kan vergaan,
Maar mijn lijf, dat weet en voelt en draagt wat lang niet wordt verstaan.
Je lichaam spreekt waar woorden ontbreken
Opvallend is dat we verdriet vaak onderdrukken zonder het zelf te beseffen. De Keijser beschrijft hoe het lichaam dan als eerste ‘spreekt’. Die hardnekkige hoofdpijn, rugpijn of extreme vermoeidheid? Soms is dat je lichaam dat uitdrukt wat je hart nog niet kan verwoorden.
In “Van missen krijg je het koud” beschrijven we dit fenomeen als “Mijn lijf wist het al.” Het lichaam geeft vaak eerder signalen over ons verdriet dan ons bewustzijn kan verwerken. Lichamelijke reacties op verlies – zoals dat lege gevoel in de maag, benauwdheid, of een brok in de keel – worden niet altijd direct herkend als uitingen van verdriet. Toch zijn ze essentieel in het rouwproces.
We zien in onze praktijk regelmatig dat mensen rationeel wel weten dat een verlies heeft plaatsgevonden, maar dat hun lichaam nog eerder dan hun hoofd signalen afgeeft over wat dit met hen doet. Het lichaam liegt niet, is onze ervaring. Of zoals we in ons boek beschrijven: “Je hoofd probeert iets te begrijpen wat het lijf al lang vertelt.“
Waarom verdriet voelen juist belangrijk is
In moderne rouwtherapie staat niet het ‘weghalen’ van verdriet centraal, maar het leren verdragen ervan. De Keijser noemt dit “het somatische geheugen transformeren“: van een pijnlijke plek naar een plek die vroeger pijn deed.
In plaats van een pil tegen verdriet, helpt juist het aandachtig voelen van emoties – inclusief de lichamelijke sensaties – bij het verwerken van verlies. Dit verklaart waarom lichaamsgerichte technieken zoals ademhalingsoefeningen, massage en mindfulness zo effectief kunnen zijn in rouwverwerking.
Het idee dat we verdriet moeten ‘doorleven’ om het te boven te komen, wordt door zowel wetenschappelijk onderzoek als ervaringsdeskundigen ondersteund. In “Van missen krijg je het koud” zeggen we het zo: “Rouw gaat niet voorbij. Het overlijden van je dierbare is een beleving die je blijvend met je mee zult dragen.“
Het gaat er niet om het verdriet te overwinnen, maar om het een plek te geven in wie je bent en wie je wordt. De weg van vermijding leidt uiteindelijk tot meer pijn, terwijl het aandachtig erkennen van verdriet – inclusief de lichamelijke dimensie – juist de weg naar een nieuw evenwicht kan zijn.
Bronnen:
- De Keijser, J. (2021). Het lichaam in rouw. In E. H. M. Eurelings, C. G. Kooiman, & M. H. Lub (Red.), Het lichaam en psychisch functioneren (pp. 279-296). Bohn Stafleu van Loghum. https://doi.org/10.1007/978-90-368-2683-9_12
- Jongeneelen, S., & Van der Toorn, W. (2024). Van missen krijg je het koud. AdieuMedia. brightelephant.nl/boek
